“Đường lưỡi bò không có cơ sở pháp lý”
Tại hội thảo quốc tế về Biển đông, các học giả cho rằng, các đảo
nhỏ của Trường Sa và Hoàng Sa sẽ chỉ có 12 hải lý lãnh hải. Đường lưỡi
bò và cái gọi là "quyền lịch sử" của Trung Quốc không có cơ sở pháp lý
và gây lo ngại cho các quốc gia có liên quan.
Các đại biểu tại hội thảo. Ảnh: Xã luận
Sau ba ngày làm việc tích cực với 36
tham luận và 107 ý kiến thảo luận, Hội thảo khoa học quốc tế lần thứ tư
về Biển Đông với chủ đề “Biển Đông: Hợp tác vì an ninh và phát triển ở
khu vực” đã thành công tốt đẹp.
Một số học giả cho rằng, quá trình hiện
đại hóa quân đội trong khu vực đã dẫn tới gia tăng nhanh chóng năng lực
quốc phòng của các nước, tuy có mặt tích cực là giúp các nước khu vực
tăng cường khả năng hợp tác trong phòng chống khủng bố, tội phạm xuyên
quốc gia trên biển, cứu trợ cứu nạn, nhưng cũng làm tăng rủi ro va chạm,
đụng độ rất khó kiểm soát giữa các lực lượng ở trên biển.
Đề cập đến sự gia tăng vai trò và ảnh
hưởng của các nhóm lợi ích, các học giả cho rằng, nhiều chính quyền
trung ương không còn hoàn toàn kiểm soát được mọi hành vi và chính sách
đối ngoại của quốc gia đó, khiến tình hình Biển Đông càng trở nên phức
tạp và khó kiểm soát.
Một số học giả cảnh báo, các khác biệt
lợi ích giữa các nước thành viên ASEAN sẽ là thách thức lớn nhất đối với
ASEAN trong những năm tới. Nếu ASEAN không duy trì được đoàn kết nội
khối, vai trò của ASEAN trong các cơ chế hợp tác khu vực sẽ sụt giảm thì
lợi ích của các nước thành viên ASEAN sẽ bị phớt lờ.
Để xây dựng lòng tin, thúc đẩy hợp tác
giữa các nước trong khu vực, các học giả đã đưa ra nhiều khuyến nghị:
Các quốc gia quanh vùng biển kín và nửa kín như Biển Đông cần hợp tác
và phối hợp chính sách của mình trong quản lý nguồn sinh vật biển, thực
hiện nghiên cứu khoa học biển và bảo vệ môi trường biển, đồng thời tùy
theo mức độ phù hợp, mời các bên hay các tổ chức liên quan để hợp
tác.
Nhiều đại biểu khẳng định, kinh nghiệm
lịch sử cho thấy sử dụng vũ lực hay đe dọa sử dụng vũ lực sẽ không thể
giải quyết được các tranh chấp như ở Biển Đông, do vậy các giải pháp hòa
bình là con đường duy nhất. Cần thúc đẩy vai trò của ASEAN như nhân tố
thúc đẩy đối thoại và hợp tác.
Nhiều ý kiến cho rằng, trong khi tìm
kiếm giải pháp lâu dài, điều cấp bách nhất hiện nay là kiểm soát không
để bất đồng làm nảy sinh xung đột, khủng hoảng. Do vậy, các bên cần
nhanh chóng xây dựng các cơ chế khu vực nhằm định hướng ứng xử của các
bên trong các tình huống cụ thể, như việc xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở
Biển Đông. Các bên cần làm rõ yêu sách của mình ở Biển Đông trên cơ sở
luật pháp quốc tế, minh bạch hóa chính sách và chiến lược quốc gia ở
Biển Đông, nhất là chính sách hiện đại hóa quân đội nhằm tăng cường lòng
tin. Một số học giả khuyến nghị, các cường quốc bậc trung cần liên kết
lại với nhau và đóng vai trò chủ đạo trong việc duy trì môi trường luật
pháp khu vực và quốc tế.
Trên khía cạnh pháp lý, các học giả nhấn
mạnh tầm quan trọng của Công ước luật biển 1982. Đặc biệt, khi một quốc
gia tham gia vào Công ước luật biển thì phải tuân thủ các nghĩa vụ theo
quy định của Công ước và từ bỏ các yêu sách lịch sử về các vùng biển
của mình trước đây. Các học giả đánh giá rằng, các đảo nhỏ của Trường Sa
và Hoàng Sa sẽ chỉ có 12 hải lý lãnh hải. Các đại biểu nhất trí rằng,
đường lưỡi bò và cái gọi là "quyền lịch sử" của Trung Quốc không có cơ
sở pháp lý và gây lo ngại cho các quốc gia có liên quan. Lập luận về
quyền lịch sử của Trung Quốc cũng không có cơ sở, quyền lịch sử
của các quốc gia khác nếu có được thiết lập cũng phải nhường hiệu lực
cho quyền chủ quyền và quyền tài phán mà Công ước luật biển 1982 quy
định là đặc quyền cho các quốc gia ven biển.
Vì vậy, tại biển Đông, sự tồn tại của
yêu sách quyền lịch sử chiếm đến hơn 80% diện tích của vùng biển nửa kín
này mà không dựa trên các cơ sở pháp lý, không được thừa nhận bởi các
quốc gia hữu quan, chồng lấn vào vùng đặc quyền kinh tế của các quốc gia
ven biển là sự đi ngược lại các quy định của pháp luật quốc tế.
Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm
soát xung đột và giải quyết tranh chấp tại Biển Đông, các học giả
khuyến nghị các bên tranh chấp hợp tác khảo sát các điều kiện tự nhiên
và địa lý của các thực thể tại Biển Đông nhằm xác định quy chế pháp lý
của các thực thể này theo quy định của Công ước luật biển 1982. Trên cơ
sở khảo sát đó, các bên trong tranh chấp làm rõ phạm vi các yêu sách về
chủ quyền và vùng biển tại Biển Đông.
