"Việt Nam hơn 120 bảo tàng, phần lớn đều... ế ẩm"
20-09-2012 | 10:05
(Nguoiduatin.vn)
- Hệ thống bảo tảng Việt Nam không hề thiếu hiện vật, thậm chí phong
phú nhưng công tác quản lý bất cập lại vô tình gây ra sự lãng phí lớn
Trong
khi dư luận cả nước "nóng" lên với đề án xây dựng Bảo tàng Lịch sử Quốc
gia trị giá hơn 11.000 tỷ đồng, nhiều người chợt giật mình nhìn lại
thực trạng èo uột, hoạt động kém hiệu quả kéo dài của cả hệ thống bảo
tàng Việt Nam. Vì sao hơn 120 bảo tàng trên khắp cả nước, chẳng mấy bảo
tàng thu hút được người dân? Để rộng đường dư luận, PV Người đưa tin
đã có cuộc trao đổi thẳng thắn cùng PGS.TS Nguyễn Văn Huy (Ủy viên Hội
đồng Di sản văn hóa quốc gia, nguyên giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt
Nam), đồng thời mong mỏi nhận được những kiến giải của các chuyên gia,
những độc giả quan tâm đến hoạt động Bảo tàng nước nhà.
Cả một hệ thống mờ nhạt
Xin ông cho biết, hiện nay ước tính chúng ta có khoảng bao nhiêu bảo tàng trên cả nước và hiệu quả hoạt động của hệ thống này?
Trên
cả nước hiện nay, chúng ta có khoảng hơn 120 bảo tàng, kể cả bảo tàng
của các tỉnh, các bảo tàng chuyên ngành. Còn có khoảng 5-6 bảo tàng quy
mô mang tầm cỡ quốc gia như: Bảo tàng Lịch sử quân sự, Bảo tàng lịch sử
Quốc gia Việt Nam, Bảo tàng dân tộc học. Nếu được nhận xét chung về hoạt
động của hệ thống Bảo tàng hiện nay thì tôi cho rằng: Rất đơn điệu, tẻ
nhạt, thiếu sáng tạo, không hấp dẫn được người xem.
Vậy theo ông, nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng đáng buồn trên?
Có
thể lý giải bằng ba nguyên nhân: Thứ nhất là vốn đầu tư và kinh phí,
trang thiết bị cho việc xây dựng bảo tàng chưa tốt. Thứ hai là quan niệm
về bảo tàng của chúng ta còn làm theo kiểu cũ, chủ yếu là để tuyên
truyền, trưng bày hiện vật rất tùy tiện, ý tưởng không rõ ràng. Còn
nguyên nhân cuối cùng, đó chính là trình độ, tư duy của người làm bảo
tàng hiện nay còn tồn tại quá nhiều hạn chế. Tất cả những điều trên đã
làm nên bộ mặt của bảo tàng chúng ta hiện nay mờ nhạt .
Xây
dựng bảo tàng không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu là lưu giữ hiện vật lịch
sử mà còn cần phải đảm bảo được yếu tố kiến trúc và văn hóa. Theo ông,
bảo tàng của chúng ta hiện nay chưa làm được điều đó?
Vấn
đề ở đây là cách làm của những người quản lý bảo tàng, họ chưa nhận
thức được hết vai trò và tầm quan trọng của hoạt động bảo tàng mang lại.
Tư duy về làm bảo tàng còn nhiều vấn đề đáng bàn, chưa làm sống dậy
được hồn của các hiện vật, bộ sưu tập, chưa biết cách làm cho chúng thêm
hấp dẫn. Đặc biệt, điều quan trọng của người làm công tác bảo tàng là
phải làm cho người dân hiểu được giá trị cốt lõi, hiểu sâu tầng văn hóa
của hiện vật đó. Điều đó, phần lớn các bảo tàng của chúng ta chưa làm
được.
Các
chuyên gia đang tỏ ra khá lo lắng khi dự án bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Việt Nam với số vốn đầu tư khủng đang được tiến hành triển khai. Theo
ông, đề án đó nếu đi vào hoạt động trong thời điểm này đã hợp lý chưa?
Rất
cần một Bảo tàng Lịch sử Quốc gia mới ra đời. Nhưng theo tôi, nhất
thiết phải có sự thẩm định của các chuyên gia về bảo tàng, kinh tế để
giúp tính đúng, tính đủ tránh tình trạng dư thừa. Cả không gian làm việc
của 450 nhân viên cũng phải cân nhắc vị trí từng người, từng chỗ ngồi.
Mỗi thứ tăng mỗi chút sẽ làm đội kinh phí lên sẽ gây lãng phí. Cũng
không nên chạy theo tiêu chí kỷ lục, quan trọng nhất là phải tuân thủ
yêu cầu chất lượng bảo tàng để đảm bảo công năng, hiệu quả hoạt động.
Hiện, chúng ta có hơn 120 bảo tàng mà có mấy bảo tàng đông khách.
Công tác bảo tồn hiện vật tại nhiều bảo tàng chưa được thực hiện tốt
Không thể lạc hậu trước thế giới
Các
nước có hệ thống bảo tàng tiên tiến khác, phải có con người, có hiện
vật, có công nghệ vận hành rồi mới xây nhà bảo tàng. Còn chúng ta đang
làm ngược lại. Cứ xây cái đã, trong ruột có gì tính sau? Ông nghĩ sao về
nhận định này?
Thực
sự, nói bảo tàng chúng ta thiếu hiện vật là không chính xác. Vì hiện
nay, chúng ta sở hữu rất nhiều hiện vật, phong phú nữa là khác. Nhưng
vấn đề là chúng ta chưa tổ chức trưng bày tốt, chưa phát huy hết giá trị
của các hiện vật, bộ sưu tập, vô tình làm lãng phí chúng.
Một
bảo tàng đạt chuẩn, cần bắt đầu từ những sưu tập và nghiên cứu lâu dài,
có chiều sâu. Đến một mức độ nhất định của sự tích tụ hiện vật và kiến
thức thì cần một không gian trưng bày. Có nhận định cho rằng, chúng ta
đang quá chú trọng cái áo và quên đi cái ruột bên trong?
Văn
hóa cần có tầm nhìn xa thì mới thấy được sự hữu ích, chứ đòi hỏi các
công trình văn hóa phải phát huy được tác dụng ngay như việc xây một nhà
máy, phải có sản phẩm ngay là không thể được. Còn việc xây dựng, quản
lý có hiệu quả lại là chuyện khác. Chúng ta cần có sự đầu tư đúng đắn về
cả hình thức lẫn nội dung thì bảo tàng mới có thể phát huy được tốt vai
trò của mình.
Nếu được đưa ra hướng để giải quyết tình trạng ảm đạm của hệ thống bảo tàng nước ta hiện nay, ông có ý kiến như thế nào?
Muốn
hệ thống bảo tàng ngày càng khởi sắc, vận hành hiệu quả thì theo tôi
phải cập nhật được xu thế hoạt động chung của bảo tàng trên thế giới,
đừng để chúng ta lạc hậu so với họ. Thứ hai, người làm bảo tàng phải
thay đổi nhận thức trong cách làm việc. Điều quan trong nữa là cần có sự
đầu tư thích đáng, có sự quan tâm cần thiết và đúng mực của các cấp
quản lý để bộ máy bảo tàng hoạt động hợp lý hơn. Đầu tư cho văn hóa cần
tính đến sự lâu dài. Mà bảo tàng nếu được xây và vận hành tốt, tổ chức
nội dung khoa học, sáng tạo, hiệu quả thì sẽ góp phần phát triển kinh tế
đất nước qua việc nâng cao hiểu biết của công chúng, thu hút khách
trong và ngoài nước.
Xin cảm ơn ông!
| Dự án bảo tàng Lịch sử Quốc gia với tổng mức đầu tư 11.277 tỉ đồng, chưa bao gồm chi phí dự án thành phần đầu tư xây dựng nội dung và hình thức trưng bày do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện, dự kiến sẽ xây dựng từ tháng 11/2012 đến 2016. Nói về những tranh cãi quanh dự án khổng lồ này, PSG.TS Nguyễn Chi khẳng định: "11.000 tỷ đồng thì phải làm cho khách mặn mà, khách phải đứng xếp hàng "nóng ruột" để xem bảo tàng chứ. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia nên tránh bài học đi trước của ngành bảo tàng lâu nay là khánh thành vỏ, vài năm sau mới khánh thành nội dung. Bên cạnh đó, chất lượng trưng bày là chuyện lớn và quan trọng nhất. Chuyện này cần phải có nhiều thời gian để bàn". |
Bảo Hằng (thực hiện)
Nguồn: Người đưa tin.





















