Thứ Sáu, ngày 08 tháng 2 năm 2013

Nguyễn Xuân Diện: TẢN MẠN MỘT CHÚT VỀ TẾT XƯA VÀ NAY

Tết Xưa và Nay

Mặc Lâm, biên tập viên RFA
2013-02-07
 
Mỗi năm một lần ngày Tết lại đến, nhưng lạ một điều là không ai chán Tết cả. Giàu hay nghèo, thành thị hay thôn quê cứ Tết đến là mọi nhà lại hăm hở, rạo rực chờ đợi Tết như chờ người thân ở xa về, như chờ một tin vui sẽ khiến cả nhà thay đổi. 

Tâm lý Tết hàng ngàn năm hình như bất di bất dịch ngoại trừ cách thức đón Tết có phôi pha với thời gian…Mặc Lâm có cuộc mạn đàm với TS Nguyễn Xuân Diện về những thay đổi này. 

Nét đậm của Tết xưa không còn nữa 
.
Mặc Lâm : Thưa Tiến Sĩ,  vậy là chúng ta lại đón Tết như nhiều chục năm qua, tuy nhiên có điều nhiều người nhận thấy rất rõ là lúc gần đây khi mà  thời đại @ lấn sâu vào đời sống thì cách thưởng thức cũng như mua sắm Tết của nhiều gia đình đã thay đổi, Tiến Sĩ có chia sẻ với nhận xét này hay không?

TS Nguyễn Xuân Diện : Phải nói rằng những năm gần đây tâm lý của người Việt về một cái Tết cổ truyền không còn được nguyên vẹn như thời trước nữa. Đưa đến sự thay đổi đó có rất nhiều nguyên nhân, nào là người ta không trông chờ một cái Tết để được ăn tết giống như ngày xưa, bởi vì những món ăn, cửa hàng, siêu thị, các thứ thực phẩm cũng nhiều hơn, và người ta không còn chờ đợi Tết để được ăn như mọi khi.

Hai nữa người ta không có nhu cầu tha thiết lắm về việc thăm nom như mọi khi, bởi vì bây giờ các phương tiện về liên lạc đã rất phát triển. Người ta có thể nhìn thấy nhau, nói chuyện với nhau cả nửa vòng trái đất. Nông thôn bây giờ gần như nhà nào cũng có một hoặc hai điện thoại để có thể liên hệ với nhau, cho nên người ta có thể gặp nhau ngay trong một giây lát. Rồi những con đường mới được mở ra khiến giao thông được thuận lợi. Thay vì những cô gái đi lấy chồng hàng năm trời mới được về quê mẹ, thì bây giờ họ đến thăm mẹ được nhiều hơn, siêng năng hơn, v.v.

Cuộc sống gấp gáp, quyết liệt và nhộn nhịp bây giờ làm cho người ta đầu tắt mặt tối và chỉ còn nghĩ đến công việc buôn bán làm ăn, cho nên Tết đến rất là bất chợt.

Mặc Lâm : Cách đây không lâu thời gian mà người ta chuẩn bị cho ngày Tết rất dài, có khi cả tháng trời, còn bây giờ thì chuẩn bị Tết có còn như ngày xưa nữa hay không, thưa ông?

TS Nguyễn Xuân Diện : Người Hà Nội nói riêng và người Việt Nam nói chung không còn lo lắng nhiều cho cái Tết một hai tháng như mọi khi nữa, mà bây giờ cũng đã đỡ hơn nhiều so với ngày xưa, vì vậy cho nên tâm lý chờ đợi Tết nó không còn được như ngày xưa. Những nét văn hóa cổ truyền, truyền thống Tết nó cũng phôi pha theo tháng năm.

Mặc Lâm : Thường thường chúng ta thấy Tết luôn có hai vế là “ăn” và “chơi”. Theo TS thì việc ăn chơi này có bị ảnh hưởng tới sinh hoạt hay tâm lý của vùng miền hay không ạ?

TS Nguyễn Xuân Diện: Trước đây người Bắc thường chú trọng vào việc ăn Tết, còn người Nam thì chú trọng vào việc chơi Tết. Người Miền Bắc chú trọng việc ăn Tết bởi vì nhu cầu về thực phẩm đối với người Miền Bắc rất cao, và ngày Tết lạnh thì nhu cầu về ăn uống lại cao hơn so với các mùa khác. Trong khi đó Miền Nam thời tiết ngay trong dịp Tết vẫn nóng bức cho nên người ta không chú trọng nhiều đến chuyện ăn, mà người ta chú trọng đến chuyện chơi.

Thế nhưng gần đây Hà Nội lại chú trọng tới chuyện chơi Tết. Nhiều gia đình, nhiều nhóm bạn người ta sắp xếp lịch ngày Tết không ở trong thành phố nữa mà đi chơi, đi lên các vùng rừng núi Tây-Bắc, Đông-Bắc. Đi ra biển, hoặc đi vào Vũng Tàu, Nha Trang, Sài Gòn, hoặc thậm chí đi du lịch nước ngoài trong dịp Tết. Người ta đưa cả gia đình đi. Đến như vậy thì thấy rằng nhu cầu về ăn và chơi trong dịp Tết không còn như ngày xưa nữa.

Nhưng cũng không nên quá lo lắng vì sự biến dạng phôi phai, mặc dù có một số không nhỏ có tâm lý ngày Tết là một dịp để người ta tính đến chuyện làm ăn. Ngay cả trong quà Tết người ta biếu thủ trưởng rồi các sếp thì ở trong đấy cũng đầy những mưu toan và cầu mong một điều lợi lộc trong những món quà Tết. Không còn là tinh thần nữa mà nó thuần túy là một cuộc đánh đổi.

Điều tất yếu nó phải đến 

Mặc Lâm : Bên cạnh những hối hả của cuộc sống hiện đại mà chúng ta vừa nói tới không biết thanh niên ngày nay họ có những thú vui gì khác lạ hay có tính chất văn hóa trong ba ngày Tết hay không, thưa ông?

TS Nguyễn Xuân Diện : Phải nói là người dân bây giờ, nhất là thanh niên, đang có một khuynh hướng tìm lại những vẻ đẹp của văn hoá ngày xưa. Ngày Tết họ đi về những làng cổ, về những vùng rừng núi hoang sơ ở Tây-Bắc, Đông-Bắc, hoặc là họ đi ra vùng biển. Những lễ hội dân gian ở các địa phương vẫn rất được đám đông thanh niên kể cả ở thành phố quan tâm.

Tôi nghĩ rằng khi xã hội bị đẩy lên đến mức một cái Tết biến dạng, đổi chác, bán mua, mặc cả, và một xã hội nhốn nháo đầy bất trắc, và cuộc sống của người dân mà niềm tin bị phôi phai, rạn vỡ, thì người ta sẽ tìm về với lại phong cảnh nguyên sơ, những làng quê thôn dã. Những đền chùa là nơi có những tín ngưỡng của người nông dân Việt Nam. Những nhà thờ là nơi có niềm tin tôn giáo. Người ta sẽ tìm thấy một niềm an nhiên, một niềm tin hay một sự nâng đỡ.

Rồi đến một lúc nào đó tâm lý của người Việt Nam khi ăn chơi hay thưởng ngoạn cái Tết sẽ không còn giống như lối cổ nữa, tuy vẫn còn giữ được những nét truyền thống. Tôi cho rằng đấy là điều mà chúng ta cũng không nên quá lo lắng, vì đây là điều tất yếu nó phải đến.

Mặc Lâm : Gần đây có ý kiến cho rằng nên ăn theo Tết Tây tức là Tết Dương lịch cho khỏi tốn kém tới hai lần tết trong một năm. Bên cạnh đó yếu tố Trung Quốc cũng khiến nhiều người đồng tình với đề nghị này, là một người nghiên cứu Hán Nôm Tiến Sĩ nhận thấy đề nghị bỏ Tết Nguyên Đán có khả thi và hợp lý hay không?

TS Nguyễn Xuân Diện : Tôi có biết một ý kiến là không nên ăn Tết Nguyên Đán nữa mà chúng ta hãy ăn Tết Dương Lịch theo như các nước trên thế giới. Ở đây có nhiều vấn đề lắm. Như Nhật Bản chẳng hạn, Nhật Bản ăn Tết vào đúng cái Tết Dương Lịch, một cái Tết linh thiêng, rộn ràng và rất là thú vị. Có ý kiến nói rằng ta cần phải ăn Tết Dương Lịch để không ăn Tết Âm Lịch theo Trung Quốc. Ở đây ta biết âm lịch là lịch theo mặt trăng, Việt Nam và Trung Quốc đều dùng lịch đó, nhưng các nhà lịch pháp của ta đã chứng minh được rằng lịch mặt trăng, tức âm lịch của ta có khác với Trung Quốc chứ không phải là trùng lặp hoàn toàn. Đó là cái thứ nhất.

Thứ hai nữa là ngày Tết Nguyên Đán thì “nguyên” là cái đầu tiên và “đán” là ánh mặt trời mới mọc. Nguyên đán là ngày đầu tiên nhìn thấy mặt trời mọc lên thế là thành Ngày Nguyên Đán. Sở dĩ tại sao chúng ta không nên bỏ Tết Âm Lịch là vì Tết là ngày bắt đầu một năm âm lịch, và một năm chia làm 24 tiết khí. Nó là một chu kỳ của nông vụ và cũng là một chu kỳ thời tiết, một chu kỳ của các sinh hoạt của nông thôn của người nông dân trên khắp nước Việt Nam. Nhịp thời gian và nhịp của mùa nó đi như vậy ứng với thời gian lúc nông nhàn nhất và người ta kết thúc một mùa vụ và có thời gian rảnh rỗi để lo các công việc cho tết nhất.

Chúng ta vẫn có thể ăn Tết Dương Lịch nhưng mà Tết Âm Lịch thì thật khó bỏ lắm. Tết Âm Lịch gắn với tập quán, gắn với nông vụ, mùa màng, thời tiết và nó cũng gắn với biết bao nhiêu thứ đã đi vào tiềm thức của người ta rồi. Cho nên theo tôi thì không nên bỏ Tết Âm Lịch, rất là không nên.

Chỉ có điều là chúng ta sẽ điều chỉnh nó, và nếu muốn điều chỉnh nó thì phải cả xã hội và cũng không thể dùng bằng mệnh lệnh hành chính hay là các văn bản của Bộ VH-TT-DL, hay là các nghị định của chính phủ để có thể thay đổi được, mà phải thay đổi bằng cuộc vận động lớn, một cuộc can thiệp gì đó đối với cái Tết Nguyên Đán cổ truyền.

Mặc Lâm : Xin cám ơn TS Nguyễn Xuân Diện.
Nguồn: RFA Việt ngữ.


5 nhận xét :

  1. CHÚC MỪNG NĂM MỚI
    Chúc mừng thiên hạ đón xuân sang
    Tham nhũng nơi nơi quỵ gối hàng
    Gươm Nguyễn Bá Thanh vung tới tấp
    Lời Lê Hiền Đức quát ầm vang
    Người oan được kiện, lòng phơi phới
    Kẻ cướp thua mưu ,mặt bẽ bàng
    Cả nước xung phong ,cùng dân mạng
    Lưỡi bò bị cắt ,hết huênh hoang

    Trả lờiXóa
  2. Thank you bác, em sáng ra nhiều điều !

    Trả lờiXóa
  3. Thoát Tàu nhập Tây03:54 Ngày 09 tháng 02 năm 2013

    Theo ý kiến của tôi thì không nên bàn đến chuyện bỏ Tết cổ truyền, nhưng tôi ủng hộ việc chuyển đổi. Chúng ta có thể ăn Tết dương lịch theo nhịp độ của các nước tiên tiến trên thế giới (chẳng hạn nghỉ 1 tuần đến 10 ngày), còn Tết cổ truyền vẫn được giữ, nhưng giảm mức độ (chẳng hạn chỉ nghỉ 3 ngày). Mặt khác, tôi cũng thấy rằng, muốn đất nước phát triển, dứt khoát phải tìm cách thoát ra khỏi cái bóng (kinh tế cũng như văn hóa, tinh thần) của Trung Quốc, mà hãy hướng về cách phát triển cạnh tranh lành mạnh của phương Tây.

    Trả lờiXóa
  4. Tết Tàu che khuất Tết ta04:13 Ngày 09 tháng 02 năm 2013

    Dù không có số liệu thống kê, nhưng tôi cũng có thể nghĩ rằng có không dưới 90% dân Việt không phân biệt được sự khác nhau giữa Tết cổ truyền của ta với của Trung Quốc. Điều "nhầm lẫn" này càng tệ hơn khi mà đối với các nước phương Tây, cái Tết cổ truyền này hẳn chỉ có một cái tên "Tết Trung Quốc". Dân Việt ta, cho dù có cố gắng thế nào trong việc chỉ rõ sự khác biệt (nếu có), cũng không thể nào sở hữu được một cái Tết cổ truyền thuần Việt được (nhưng đối với TQ thì họ đã, đang và sẽ có cái Tết rất Trung Quốc, cho dù họ có cải biến nó thế nào). Bởi vậy, tôi hoàn toàn ủng hộ việc tổ chức ăn Tết dương lịch, Tết cổ truyền cũng vẫn giữ nhưng giảm thời lượng và sự đầu tư. Đồng thời, hãy mở rộng cửa hơn nữa đón nhận nền văn hóa hiện đại của các nước tiên tiến trên thế giới để cho đất nước được rộn ràng phát triển theo hơi thở của thời đại, dựa trên một nền văn hiến lâu đời, riêng biệt, đậm đà bản sắc Việt. Thực ra, cái gọi là "bản sắc Việt", chúng ta vẫn có, nhưng chỉ rõ ra thì không dễ chút nào. Phải chăng đây cũng chính là lý do khiến cho không ít người có mong muốn nước ta tìm cách tránh sự quá ảnh hưởng từ TQ để có thể phát triển và tự thể hiện được bản sắc riêng của mình ?!

    Trả lờiXóa
  5. Phải nói rằng Tết Nguyên Đán đã là tập quán, là văn hóa của dân tộc Việt mình.
    Và đã là người Việt, thì chả ai muốn bỏ Tết Nguyên Đáng cả.
    Tuy nhiên nếu vì lý do bảo trì sự tồn vong của Dân Tộc, tránh bớt ảnh hưởng văn hóa ngoại bang có thể gây đến tình trạng mất nước, thì vẫn là chuyện nên làm vậy !.
    Người Nhật (cách đây hơn 50 năm thì phải) đã dám làm. Và thành quả như thế nào, chúng ta đã thấy, thì tại sao chúng ta, người Việt, lại không dám hy sinh nhỉ?.
    (Xin lỗi Bác Diện, vì mình có ý hơi khác với Bác.).

    Trả lờiXóa