MỘT NHÀ KHOA HỌC RA ĐI - XÓT XA TIỄN BIỆT NGƯỜI

Một nhà khoa học ra đi

Trần Thị An

Mình không có may mắn được là học trò của GS.TS. Ngô Đức Thịnh, nhưng mình có may mắn được làm việc khá sớm với ông trong những bước đường đầu tiên đi vào cuộc đời nghiên cứu. Cách đây 28 năm, năm 1992, mình được làm việc cùng ông khi tham gia tổ chức hội thảo "Thần thoại và truyền thuyết về Thánh Mẫu Liễu Hạnh" - một hội thảo có thể nói là đánh dấu một chặng đường mới nghiên cứu về tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam. Nào ngờ duyên nghề đã cho mình nhiều cơ hội được theo nhóm nghiên cứu của ông đi điền dã khắp nơi trên đất nước này: Nam Định, Bắc Ninh, Hải Dương, Hải Phòng, Huế, Sài Gòn, Đồng Nai, Phú Quốc...và nhờ đó, được học hỏi nhiều điều từ vốn kiến thức uyên bác của ông. Ấn tượng về ông ngày đầu làm việc vẫn vẹn nguyên như nhiều năm sau này: một con người nho nhã, lịch thiệp, luôn có nụ cười hồn hậu động viên thế hệ đàn em gắng bước trên con đường nghiên cứu lắm chông gai.

NHỚ GIÁO SƯ NGÔ ĐỨC THỊNH

NHỚ GIÁO SƯ NGÔ ĐỨC THỊNH
Sen Hoa

Giáo sư - Tiến sĩ NGÔ ĐỨC THỊNH, sinh năm 1944, Quê quán: Xã Hải Phúc, huyện Hải Hậu, Nam Định. Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Dân gian (Nay là Viện Nghiên cứu Văn hóa), Nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Văn hóa Dân gian, Phó Chủ tịch Hội đồng Folklore châu Á.

Học giả tiên phong trong nghiên cứu Nông cụ, Trang phục, Hát văn, Lên Đồng và Đạo Mẫu.

Đã từ trần hồi 06h30 ngày 06.06.2020 (tức ngày Rằm tháng Tư nhuận, năm Canh Tý) tại Hà Nội. Hưởng thọ 77 tuổi.

Lễ viếng cử hành từ 9h30 tới 10h45, Thứ Hai, Ngày 8 tháng 6 năm 2020 tại Nhà tang lễ BQP, số 5 Trần Thánh Tông, HN. Lễ truy điệu hồi 10h45 tới 11h45 cùng ngày. Hóa thân về cõi vĩnh hằng tại Đài hóa thân hoàn vũ Văn Điển, Hà Nội.

Giới Dân tộc học và nghiên cứu văn hóa Việt Nam lại vừa phải nói lời vinh biệt một nhà nghiên cứu gạo cội của mình: GS Ngô Đức Thịnh đã rũ bỏ bụi trần ở thế giới này để phiêu du về một miền xa lắm! Nếu cho rằng những người trong học giới sinh ra trong các thập kỷ 20-30 của thế kỷ trước thuộc về thế hệ đắp móng xây nền cho ngôi nhà dân tộc học của chế độ mới thì những người sinh ra trong các thập niên 40-50 như các anh có thể được xem là người tiếp nối tạo dựng nên các căn phòng của ngôi nhà ấy. Nhớ về Ngô Đức Thịnh, tôi nhớ về một con người có đức tính điềm đạm trong giao tiếp nhưng xông pha trong công việc. Câu chuyện dưới đây tôi ghi chép lại nội dung buổi nói chuyện với anh từ hồi 2007 như một cách để tưởng nhớ về một nhà dân tộc học đi trước. Tôi chỉ biên tập lại đôi chút câu chuyện của anh cho khỏi bị ngắt quang bởi các chi tiết khác xen vào, còn nội dung và lối kể là của anh.

TIN BUỒN: VÔ CÙNG THƯƠNG TIẾC GIÁO SƯ NGÔ ĐỨC THỊNH

. .  . TIN BUỒN  Chúng tôi vô cùng thương tiếc báo tin: Giáo sư - Tiến sĩ  NGÔ ĐỨC THỊNH  Sinh năm 1944 Quê quán: Xã Hải Phúc, huyện Hải Hậu, Nam Định. Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Dân gian (Nay là Viện Nghiên cứu Văn hóa),  Nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Văn hóa Dân gian, Phó Chủ tịch Hội đồng Folklore châu Á, Giám đốc TT văn hóa tín ngưỡng VN Học giả tiên phong trong nghiên cứu Nông cụ,  Trang phục, Hát văn, Lên Đồng và Đạo Mẫu. Đã từ trần hồi 06h30 ngày 06.06.2020  (tức ngày Rằm tháng Tư nhuận, năm Canh Tý)   tại Hà Nội. Hưởng thọ 77 tuổi. Lễ viếng cử hành từ 9h30 tới 10h45  Thứ Hai, Ngày 8 tháng 6 năm 2020 tại Nhà tang lễ BQP, số 5 Trần Thánh Tông, HN Lễ truy điệu hồi 10h45 tới 11h45 cùng ngày, Hóa thân về cõi vĩnh hằng tại  Đài hóa thân hoàn vũ Văn Điển, Hà Nội Sau đó an táng tro cốt tại quê nhà.   *******  Kính cẩn vĩnh biệt Giáo sư Ngô Đức Thịnh! Và xin dâng lời cầu nguyện anh linh Thầy nhàn du tiên cảnh, sớm hôm hầu hạ chư vị Thánh Mẫu và các thần linh của Điện Mẫu. Và thành kính chia buồn cùng Bà Quả phụ Phạm Bích Hoan và các con cháu; cùng các thế hệ đồng nghiệp, môn sinh của Thầy.

PGS.TS Vương Xuân Tình

NGÔ ĐỨC THỊNH - NGƯỜI ANH LỚN CỦA TÔI TRONG KHOA HỌC

Vào lúc 7 giờ 20 phút sáng nay, ngày 6/6/2020, GS.TS. Ngô Đức Thịnh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa dân gian (nay là Viện Nghiên cứu văn hóa) thuộc Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam đã về với thế giới của người hiền, hưởng thọ 76 tuổi.

CÂU CHUYỆN QUANH VĂN MIẾU QUỐC TỬ GIÁM HÀ NỘI

Sinh viên một trường đại học ở Hà Nội làm lễ tốt nghiệp ở Văn Miếu Quốc Tử Giám 

hôm 18/11/2014.

Câu chuyện Văn Miếu Quốc tử giám

Mặc Lâm, biên tập viên RFA
RFA  2017-01-15 

Những kiến trúc, di sản văn hóa quý giá của quốc gia có tuổi thọ lâu năm không thoát khỏi bị tàn phá bào mòn bởi thời gian, vì vậy nhu cầu phục dựng, bảo tồn hay tôn tạo, gìn giữ là công tác không thể thiếu cho bất cứ quốc gia nào.

CHƯA BIẾT THẬT - GIẢ, CỔ - KIM, SAO CÓ THỂ BÀN NHAU KHAI ẤN ?

Có nên 'khai ấn' ở Hoàng thành Thăng Long? 

Thể thao & Văn hóa
Thứ Tư, 24/02/2016 11:46 

Lời bàn của TS Hán Nôm Nguyễn Xuân Diện:

Trước hết, xin khẳng định ý kiến của hai GS Ngô Đức Thịnh và Nguyễn Văn Huy là rất xác đáng, có trách nhiệm và chuẩn về mặt văn hóa. Ở đây có một chuyện cần bàn là: Bàn về Khai ấn, mà những người được hỏi như GS Ngô Đức Thịnh, GS Nguyễn Văn Huy chưa nhìn thấy cái ấn và chưa biết nó là ấn thật hay ấn giả, chưa biết ấn cổ hay ấn "kim", cũng không biết ấn "Sắc Mệnh chi bảo" dùng đóng vào các loại giấy tờ công văn sắc lệnh gì thì làm sao mà có cái "chính danh" mà khai ấn được. Nó là cái ấn được làm ở phố Tạ Hiện, Hàng Gai hoặc thậm chí phố Hàng Mã thì sao? Không biết GS Nguyễn Quang Ngoc trông thấy cái gọi là "ấn" này chưa?

Báo Thể thao & Văn hóa hoặc PV Cúc Đường (bút danh của XYZ nào đó) phải chăng đã được Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội "phím" rồi chăng? Vì cứ "mặc định" là ấn cổ để hỏi các giáo sư xem có nên khai ấn hay không? Báo chí nhà nước rất giỏi trong chuyện xé lẻ vấn đề thành các ý nhỏ rồi hỏi mỗi ông một câu, sau đó đăng thành một bài theo quan điểm của người viết (hoặc người chỉ đạo) để đưa tới độc giả!

(Thethaovanhoa.vn) - Dù còn đang trong quá trình lấy ý kiến, ý tưởng tổ chức khai ấn tại Hoàng Thành Thăng Long (HTTL) đã nhận về khá nhiều những phản hồi trái ngược từ giới nghiên cứu lịch sử và di sản.

 
Hoàng Thành Thăng Long sẽ 'xin ý kiến' để tặng ấn đầu nămTrước đó, như Thể thao &Văn hóa (Thông tấn xã VN) đưa tin, lễ khai ấn tại HTTL được tổ chức vào ngày 16/2 vừa qua. Tuy nhiên, vì mang tính chất thử nghiệm, nghi thức này được tiến hành kín, đồng thời các lá ấn cũng gần như không được phát cho du khách.

Rất nên “khoe”

“Chiếc ấn cổ Sắc mệnh chi bảo không chỉ là một di vật đơn thuần. Với hàng trăm năm lịch sử đi kèm, phần giá trị phi vật thể gắn kết với nó cũng vô cùng phong phú” – TS Nguyễn Văn Sơn, nguyên giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội (đơn vị quản lý HTTL), chia sẻ.

Sự thực, hầu hết các chuyên gia cũng có chung quan điểm với TS Sơn khi trao đổi cùng TT&VH. Theo đó, dù còn những tranh cãi về niên đại, chiếc ấn cổ Sắc mệnh chi bảo được tìm thấy tại đây vào năm 2012 vẫn xứng đáng là một “bảo vật đặc biệt” mà HTTL cần tạo điều kiện để du khách tiếp cận rộng rãi, thay vì chỉ trưng bày đơn thuần.
.

Các nghi thức tại lễ hội Xuân HTTL có cần bổ sung thêm phần “khai ấn”?

“Bản thân việc chiếc ấn được tìm thấy tại Hoàng Thành, nơi tồn tại như một biểu tượng chính trị của nước Việt trong suốt cả ngàn năm, cũng đã vô cùng có ý nghĩa.” – PGS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội khảo cổ VN, cho biết thêm. “Chưa kể, từ góc độ phân tích thư pháp và đối chiếu sử liệu, một số chuyên gia cũng đã có những cơ sở bước đầu để đặt giả thiết rằng đây chính là chiếc ấn gỗ nổi tiếng được vua Trần Thái Tông cho làm năm 1257”.

Văn Miếu Vĩnh Phúc: KHÔNG CẦN THIẾT PHẢI TO QUÁ NHƯ VẬY

Văn Miếu ở Vĩnh Phúc:

"Không nhất thiết phải làm to"

Dạ Yến 

Báo Dân Việt 

07:01 - 09 tháng 6, 2015

Các nhà nghiên cứu cho rằng, trùng tu lại Văn Miếu là biểu hiện rất tốt – biểu hiện về “sự học” của dân tộc. Nhưng chỉ cần làm hợp lý, nghiêm túc, không nhất thiết phải to.

Những ngày qua, dư luận rất quan tâm đến sự việc tỉnh Vĩnh Phúc bỏ ra gần 300 tỷ đồng xây dựng Văn Miếu.

Giáo sư Ngô Đức Thịnh, giám đốc trung tâm nghiên cứ văn hóa dân gian cho rằng, Văn Miếu là một trong những thiết chế văn hóa cổ xưa, cùng với đình, đền chùa. Trước đây, hầu như làng nào cũng có người theo Nho học. Những làng có nhiều người đỗ đạt đã lập ra Văn Miếu vinh danh.

Ở Trung Quốc, Văn Miếu thờ Khổng Tử và 72 học trò. Tuy nhiên, khi sang đến Việt Nam, Văn Miếu có tính chất khác đi, không còn giống nguyên bản như Trung Quốc. Ví dụ, Văn Miếu ở Việt Nam có thờ Khổng Tử nhưng còn thờ các vị khoa bảng của Việt Nam.

Các nhà nghiên cứu cho rằng, trùng tu lại Văn Miếu 

là biểu hiện rất tốt – biểu hiện về “sự học” của dân tộc 

Những năm gần đây, nhiều địa phương trùng tu, khôi phục lại Văn Miếu. Giáo sư cho rằng đây là biểu hiện rất tốt – biểu hiện “sự học” của dân tộc.

Theo ông, cần phải phải sòng phẳng với Văn Miếu. Cụ thể, trong Nho giáo có nhiều yếu tố như hệ tư tưởng, đạo đức, chính trị... nhưng Văn Miếu thờ Khổng Tử là biểu tượng của việc học, không liên quan đến vấn đề khác.

KHI LỄ HỘI BIẾN TƯỚNG - RFA phỏng vấn GS.TS Nguyễn Quang Ngọc

Lời dẫn: RFA là một trang mạng uy tín được đông đảo người Việt trên khắp hoàn cầu theo dõi, đón đọc, đón nghe. Về chuyên đề văn hóa, xã hội, RFA luôn có những bài phỏng vấn, điều tra rất sâu mà không mấy báo trong nước làm được với sự góp mặt của các học giả chuyên sâu và có uy tín.

Tuy nhiên, bài phỏng vấn rất hay dưới đây (cả về hỏi và đáp đều hay) do biên tập viên Mặc Lâm thực hiện thì lại mắc một sai lầm tai hại. Phỏng vấn Ông Nguyễn Quang Ngọc thì lại ghi là Phỏng vấn Ông Ngô Đức Thịnh. Hơn nữa, Ông Nguyễn Quang Ngọc hiện đã nghỉ quản lý, không còn giữ cương vị Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển nữa!

BBT RFA Việt ngữ và BTV Mặc Lâm hãy nhanh chóng gửi lời xin lỗi tới hai giáo sư đáng kính và độc giả bốn phương. 

15h00 ngày 02.03.2015:
Ban biên tập RFA và BTV Mặc Lâm đã tiếp thu ý kiến phê bình:

"BBT và Mặc Lâm, tác giả bài phỏng vấn xin kính gửi lời xin lỗi PGS-TS Nguyễn Quang Ngọc và PGS-TS Ngô Đức Thịnh cũng như quý thính giả, độc giả vì sai sót này. Cũng xin cám ơn TS Nguyễn Xuân Diện đã nhắc nhở".
 

Hoan nghênh BBT RFA và BTV Mặc Lâm!
P/S: Hai vị Ngô Đức Thịnh và Nguyễn Quang Ngọc đều là Giáo sư, Tiến sĩ.
___________

GS. Ngô Đức Thịnh: BI KỊCH TÍN NGƯỠNG CỦA NGƯỜI VIỆT

Bi kịch tín ngưỡng của người Việt
GS . Ngô Đức Thịnh

Báo Tuổi Trẻ
28/02/2015 09:17 GMT+7

TT - Trong tín ngưỡng mà trục lợi thì không còn là tín ngưỡng. Nhưng đó là thực trạng của nhiều lễ hội năm nay.

 

Người dân giẫm đạp lên nhau để mua ấn đền Trần năm 2013 - Ảnh: Nguyễn Khánh

Năm nào cũng vậy, vào mùa lễ hội dịp đầu xuân là nảy sinh biết bao hiện tượng tiêu cực, từ bạo lực đến nhét tiền lẻ vào tay tượng Phật, đánh nhau hỗn loạn để tranh cướp ấn cướp lộc... Một trong những nguyên nhân của thực trạng nhiễu loạn ấy là do lễ hội hiện nay đang nhuốm màu trục lợi.

CHỈ CÓ NGƯỜI Ở NGOÀI MỚI MUỐN CẤM LỄ HỘI CHÉM LỢN

'Cấm lễ chém lợn là cái lý người đứng ngoài'

BBC Tiếng Việt

Theo Tổ chức Động vật châu Á, 5/2/2014, nghi lễ chém lợn vẫn được tổ chức tại 

làng Ném Thượng (Ảnh: Tổ chức Động vật châu Á cung cấp)

Lễ hội chém lợn truyền thống của làng Ném Thượng, xã Khắc Niệm, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh đang trở thành đề tài bàn luận gây tranh cãi tại Việt Nam trong vài ngày gần đây.

Việc Tổ chức Động vật Châu Á (AA) phát động chiến dịch "gây ảnh hưởng tới cộng đồng cùng ký tên kêu gọi các cơ quan chức năng tỉnh Bắc Ninh và Bộ Thông tin và Truyền thông chấm dứt Lễ hội Chém lợn" hôm 27/1, đã khiến có rất nhiều ý kiến trái ngược.

Lễ hội Chém lợn: CẦN PHẢI HIỂU BẢN CHẤT CỦA LỄ HỘI

Lễ hội Chém lợn:
Phán xét độc đoán, ai dã man hơn?
 

Báo Đất Việt

“Chính phương Tây là nơi đưa ra quyền văn hóa mà lại độc đoán như vậy. Dã man thì người Tây hay người Việt chưa biết người nào dã man hơn” 

Dân mạng TQ coi lễ chém lợn ở VN là dã man
Dân mạng choáng với clip ‘chém lợn’ rùng rợn

Đó là khẳng định của GS.TS Ngô Đức Thịnh, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam khi nói về vấn đề Tổ chức Động vật châu Á đề nghị bỏ lễ hội chém lợn ở Bắc Ninh và cho rằng đây là lễ hội phản cảm, tàn bạo.

Ông Thịnh cho biết ông không đồng tình với ý kiến của tổ chức động vật châu Á. Tổ chức này là những người đứng ngoài cuộc, không hiểu được bản chất của lễ hội nên mới đưa ra những ý kiến như vậy.

“Thế nào là phản cảm, thế nào là tàn bạo? Nói theo cách nói của họ thì đất nước Việt Nam này có một làng gọi là làng tàn bạo, làng dã man à? Khi nói như thế họ có hiểu lý do tại sao người ta làm như thế không? Phát ngôn như vậy là không chấp nhận được!”, ông Thịnh bức xúc nói.

GS. TS Ngô Đức Thịnh cho biết, Lễ hội chém lợn ở Bắc Ninh được tổ chức hàng năm vào mùng 6 tháng Giêng âm lịch. Đây là lễ hội lớn của một tỉnh được duy trì từ rất lâu với ý nghĩa sau khi chém những con lợn đã được hiến tế lấy máu của vật hiến tế đó bôi vào những đồng tiền thì điều đó sẽ mang lại may mắn cho họ trong suốt cả một năm. Lễ hội được coi là nét đẹp trong văn hóa và lối sống của con người Việt Nam mỗi khi năm mới đến.

Việc duy trì lễ hội là cần thiết và nó không tổn hại đến ai. Nhưng ngược lại nếu cấm không được tổ chức sẽ ảnh hưởng tới truyền thống văn hóa và đi ngược lại nhu cầu cũng như tín ngưỡng của người dân nơi đó nói riêng và của người dân Việt nói chung.
.

Nghi lễ Chém lợn trong Lễ hội Chém lợn ở Bắc Ninh.

Bên cạnh đó, GS Ngô Đức Thịnh cũng cho rằng, trong một thế giới như hiện nay, điều mà tổ chức động vật trên đề nghị cũng có cái lý riêng của họ nhưng buông lời nói như vậy là thể hiện sự chủ quan. Văn hóa truyền thống là truyền từ đời này đến đời khác và văn hóa không phải là hành động của một người mà là của hàng nghìn hàng vạn người, cái đó gắn với đời sống tín ngưỡng của người dân. Đó cũng là đời sống tâm linh của người dân nên không thể đánh giá chủ quan khi chưa hiểu hết vấn đề.